AB Komisyonu’ndan Kanada’ya Ortak Üyelik Teklifi
Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, Fransa’nın Strazburg kentinde düzenlenen Avrupa Parlamentosu Genel Kurulu’nda yaptığı yıllık Birliğin Durumu konuşmasında Kanada ile ilişkileri yeni bir seviyeye taşıyacak adımı duyurdu. Kanada Başbakanı Mark Carney’nin de katıldığı oturumda Von der Leyen, küresel ölçekte değişen dengeler karşısında demokrasilerin dayanıklılığını artırmak için ortaklıkların yeniden şekillendirilmesi gerektiğini belirtti. Kanada’nın Avrupa Birliği’nin ilk ortak üyesi olması yönünde kapıyı açmak istediklerini açıkladı.
Önerilen ortaklık; akıllı imalat, teknoloji ittifakı, savunma sanayisi altyapılarının entegrasyonu, kritik ham maddeler, bataryalar, yapay zekâ, kuantum teknolojileri, siber güvenlik ve Arktik bölgesindeki stratejik projeleri kapsıyor. Kanada ayrıca AB’nin savunma tedariki için oluşturduğu 150 milyar avroluk SAFE kredi programına erişim hakkı elde etti. Von der Leyen, bu adımın herhangi bir ülkeye karşı hedef alınmadığını, iki tarafın ortak gücünü artırmayı amaçladığını söyledi. Kanada ile Kapsamlı Ekonomik ve Ticaret Anlaşması (CETA) sayesinde mal ticaretinin 10 yıldan kısa sürede yüzde 75 arttığına dikkat çekildi.
Trump’tan AB ve Kanada Ortaklığına Sert Tarife Tehdidi
Avrupa Birliği’nin Kanada’ya yönelik hamlesi, Amerika Birleşik Devletleri yönetimi tarafından tepkiyle karşılandı. ABD Başkanı Donald Trump, Kuzey Carolina gezisi öncesinde yaptığı açıklamalarda söz konusu adımı değerlendirdi. Trump, Kanada’nın ticari yaklaşımını eleştirerek Avrupa Birliği’nin önerisini olumsuz bulduğunu belirtti ve bu girişimi düşmanca bir hareket olarak nitelendirdi.
Trump, bu girişimin ABD çıkarlarına zarar verdiğini düşünmesi durumunda misilleme yapacağını açıkladı. ABD Başkanı, Avrupa Birliği’nden ithal edilen ürünlere ağır ek tarifeler getirebileceğini veya Avrupa ile birçok alandaki ticari ilişkileri tamamen durdurabileceğini söyledi. Kanada ile ABD arasında bir süredir devam eden ticaret geriliminde, ABD yönetimi Kanada ürünlerine yüzde 50 oranında tarife uyguluyor. İki ülke arasındaki gerilim, son dönemde süt ürünleri, alkol ve motosiklet ithalatına getirilen kısıtlamalarla tırmanmıştı. İhracatının yaklaşık yüzde 70’ini ABD’ye yapan Kanada ise ticari bağımlılığını azaltmak amacıyla Avrupa pazarına yöneliyor.
Fransa’dan ABD’ye Yanıt: Jeopolitik Tercihler Veto Edilemez
Donald Trump’ın misilleme tehditlerinin ardından Avrupa kanadından ilk üst düzey yanıt Fransa’dan geldi. Fransa’nın Avrupa Bakanı Benjamin Haddad, Amerika Birleşik Devletleri’nin Avrupa Birliği’nin jeopolitik kararlarını engelleme veya veto etme yetkisinin bulunmadığını bildirdi.
Avrupalıların siyasi ve jeopolitik yönelimlerini belirlemenin başka bir ülkenin yetki alanında olmadığını vurgulayan Haddad, Kanada ile ilişkilerin derinleştirilmesinin Avrupa’nın kendi egemen tercihi olduğunu belirtti. Fransa hükümet yetkilisi, iki taraf arasındaki stratejik ortaklığı büyütme hakkının tamamen Avrupalılara ait olduğunu ifade etti.
Hukuki Engeller: AB Mevzuatında Ortak Üyelik Bulunmuyor
Kanada’ya sunulan ortak üyelik fikri, Avrupa Birliği’nin mevcut hukuki yapısı nedeniyle çeşitli zorluklar barındırıyor. Birlik antlaşmalarında "ortak üye" şeklinde tanımlanmış resmi bir statü yer almıyor. Mevcut AB Antlaşması’na göre yalnızca coğrafi olarak Avrupa devleti niteliği taşıyan ülkeler Birliğe tam üyelik başvurusunda bulunabiliyor. Kanada coğrafi konumu sebebiyle bu tanımın dışında kalıyor.
Ortak üyelik statüsünün oluşturulabilmesi için AB’nin kurucu belgelerinde değişikliğe gidilmesi gerekiyor. Bu tür bir hukuki düzenleme ise tüm üye ülkelerin oybirliğini şart koşuyor. İki taraf arasında yaklaşık 10 yıl önce müzakere edilen CETA anlaşması bile Fransa, İtalya ve Polonya’nın da aralarında bulunduğu 10 üye ülke tarafından henüz resmi olarak onaylanmadı. Kanada tarafı ise egemenlik devri gerektireceği için tam üyelik arayışında olmadığını, temel hedeflerinin egemenliklerini koruyarak Birliğe en yakın noktada konumlanmak ve benzersiz bir ittifak kurmak olduğunu açıklıyor.
Güvenlik Mimarisinde Yeni Adımlar ve NATO Benzeri Protokol
Ursula von der Leyen’in Birliğin Durumu konuşması yalnızca Kanada ilişkileriyle sınırlı kalmadı. Kıtanın güvenlik altyapısını güçlendirmeye yönelik yeni öneriler de gündeme getirildi. Von der Leyen, Avrupa’nın kendi güvenlik mekanizmalarını güncellemesi gerektiğini belirterek NATO’nun 4. Maddesine benzer bir Acil Güvenlik Protokolü oluşturulmasını önerdi. Bu protokol, silahlı saldırı boyutuna ulaşmayan ancak ulusal güvenliği tehdit eden durumlarda üye ülkelerin ortak yanıt vermesini hedefliyor.
Konuşmada ayrıca kıta güvenliğini koordineli şekilde yönetmek amacıyla bir Avrupa Güvenlik Konseyi kurulması planı açıklandı. Yasa dışı göçle mücadele kapsamında kriz durumlarında esneklik sağlayacak Avrupa Acil Durum Müdahale Çerçevesi’nin hazırlanacağı ve Frontex’in yetkilerinin artırılacağı bildirildi. Gelecek vizyonunu şekillendirmek üzere önde gelen düşünürlerin katılacağı yeni bir Avrupa Kongresi’nin toplanacağı duyuruldu.
Çin ile Rekabet, İklim Tedbirleri ve Dijital Düzenlemeler
Birliğin yeni yol haritasında ticaret, iklim ve sosyal medya alanlarında da kritik kararlar yer alıyor. Çin ile yürütülen mal ticaretinde günlük yaklaşık 1 milyar euro açık verildiğini vurgulayan Von der Leyen, bu tablonun sürdürülemez olduğunu ve somut adımlar atılması gerektiğini söyledi.
İklim krizine karşı bir "iklim sigortası ittifakı" ve aşırı sıcak dalgalarına yönelik acil eylem planı hazırlanması öngörülüyor. Teknoloji alanında ise yapay zekanın hızlı gelişimine karşı güvenlik sınırlarının çizilmesi gerektiği açıklandı. Ayrıca 13 yaş altındaki çocukların sosyal medya platformlarına erişiminin yasaklanması ve 15 yaşına kadar ebeveyn denetimli sınırlı hesap yapısına geçilmesi hedefleniyor.
Sıkça Sorulanlar
AB'nin Kanada'ya sunduğu ortak üyelik teklifi ne anlama geliyor?
Avrupa Birliği Komisyonu, Kanada ile savunma, teknoloji, enerji, kritik ham maddeler ve yapay zekâ gibi stratejik alanlarda işbirliğini en üst düzeye çıkarmak amacıyla ortak üyelik statüsü teklif etti.
ABD Başkanı Donald Trump AB ve Kanada ortaklığına nasıl tepki gösterdi?
Donald Trump, Kanada'nın AB ile yakınlaşmasını düşmanca bir adım olarak nitelendirdi. Trump, ABD çıkarlarının zarar görmesi durumunda Avrupa Birliği'ne ağır gümrük vergileri uygulayabileceğini veya ticari ilişkileri durdurabileceğini belirtti.
Fransa Washington'ın tarife tehditlerine nasıl yanıt verdi?
Fransa Avrupa Bakanı Benjamin Haddad, Amerika Birleşik Devletleri'nin Avrupa Birliği'nin jeopolitik tercihlerini veto etme yetkisinin bulunmadığını söyledi. Haddad, Kanada ile stratejik ilişkileri derinleştirmenin Avrupa'nın kendi egemen kararı olduğunu vurguladı.
Kanada AB'ye resmi olarak tam üye olabilir mi?
Mevcut AB Antlaşması uyarınca yalnızca coğrafi olarak Avrupa ülkesi kabul edilen devletler Birliğe tam üyelik başvurusunda bulunabilir. Kanada coğrafi konumu nedeniyle tam üye olamıyor; ortak üyelik için ise tüm AB üyesi ülkelerin oybirliğiyle mevzuat değişikliği yapması gerekiyor.